Conxita López Martín

Psicóloga colexiada G-2981 do COPG, membro do GIPCE, psicoterapeuta familiar e docente acreditada pola ATFM de Galicia

«Pórtate bien, los Reyes Magos te vigilan»

«Pórtate bien, los Reyes Magos te vigilan»

Colaboración nun artigo coa periodista Cinthya Martínez para La Voz de Galicia.

«Pórtate bien, los Reyes Magos te vigilan»: por qué el chantaje a los niños no es la mejor estrategia educativa

Aunque pueden resultar frases inocentes, para aquellos pequeños más sensibles, sentir que están siendo vigilados constantemente puede provocar ansiedad, inquietud e inseguridad

C.MARTINEZ
04 ene 2026. Actualizado a las 05:00 h.

Empieza la cuenta atrás para que Melchor, Gaspar y Baltasar lleguen a los hogares de todos los niños. «Pórtate bien, que si no, no vienen los Reyes Magos», «cuidado, que te están vigilando». ¿Les suenan las frases? Son bastante típicas de estas fechas y esconden una realidad: el chantaje a los niños. «Aunque nos cueste admitirlo, se han transmitido de generación en generación y pueden considerarse como tal», avanza Sara Tarrés, psicóloga infantil y familiar. Aunque la experta reconoce que muchas veces se dicen sin pensar, desde el piloto automático, «el hecho de que estén culturalmente normalizadas no elimina su impacto emocional, por lo que conviene detenernos a reflexionar».

Concuerda Conxita López Martín, psicóloga educativa, miembro de la junta directiva da Sección de Psicoloxía Educativa del Colexio Oficial de Psicoloxía de Galicia (COPG): «É xogar con algo que para eles é profundamente simbólico e máxico». Según sus palabras, cabe recordar que los pequeños están muy activados durante las vacaciones: sin clases, fuera de la rutina, con muchos estímulos, regalos y visitas de familiares, «coincidindo ademais cun período de múltiples ocupacións para o resto de membros da familia».

Puede resultar una frase inocente y, en muchas ocasiones, lo es. «Pero para algúns nenos e nenas, especialmente os máis sensibles ou perfeccionistas, sentir o ollo omnipresente dun Rei Mago enriba deles, ou simplemente a idea de pensar que están vixiados durante todo o tempo, pode causar ansiedade, inquedanza e inseguridade, e mesmo chegar a provocar pesadelos», amplía la psicóloga. Por eso, no es conveniente usar la idea de vigilancia constante como herramienta de control. «Xa que o medo pode conseguir unha obediencia puntual, pero non contribúe a construír seguridade emocional nin unha aprendizaxe significativa nos menores».

«Este impacto es especialmente relevante en la infancia temprana y media, aproximadamente hasta los siete u ocho años, que es cuando más las usamos para tratar de controlar su comportamiento», sostiene Tarrés. Justo en estas edades es cuando los niños entienden el lenguaje de una forma muy literal. «El mundo simbólico y real se entremezclan con facilidad, de modo que la idea de que ‘‘alguien te está mirando y juzgando si te portas bien o mal’’ puede generar angustia. Aunque para los adultos forme parte de la magia, en algunos casos genera miedo, inquietud, inseguridad, en definitiva, malestar emocional», añade.

Una estrategia educativa poco efectiva y con contradicciones

Además de ser un chantaje, este tipo de técnicas son, en palabras de Martín, nada efectivas. «Pretender que se porten ben usando a ‘‘autoridade máxica’’ dos Reis Magos de Oriente non é boa idea, porque estamos trasladando a responsabilidade de educar a alguén alleo ao núcleo familiar, como se os propios proxenitores non tiveran suficiente capacidade para poñer límites, acompañar, soster emoción e corrixir aos pequenos».

Los Reyes Magos están atentos a los niños, pero durante todo el año. «Precisamente estes días, cando os cativos están máis inquedos, carece de sentido que os Reis Magos se fixen só no comportamento destas datas, esquecendo o do resto de días que transcorreron no ano», considera Martín. Lo que importa es el proceso. «Valorar as accións positivas que realizaron ao longo de todo o ano, e non xulgar só a súa conduta durante as vacacións de Nadal».

Tanto este tipo de chantajes, como las amenazas, recompensas condicionadas o el miedo, no son buenas estrategias para controlar el comportamiento de los más pequeños. «Se os pequenos obedecen máis por temor que por comprensión, ou se amosan resistencia, ansiedade ou inseguridade fronte as nosas indicacións, pon de manifesto a necesidade de reflexionar sobre o noso estilo educativo e sobre o ambiente emocional que se respira na casa e na familia», expone. «Resulta moito máis adecuado ensinar que portarse ben non é para recibir agasallos, senón por respecto, coidar dos demais e asumir responsabilidades. Deste xeito, a motivación procede do propio comportamento e non do medo nin da expectativa de obter unha recompensa», añade.

Asimismo, no olvidemos que los niños perciben contradicciones: ven que otros niños reciben regalos independientemente de cómo se hayan comportado, lo que genera inevitablemente confusión. «Se preguntan cómo es posible que niños que “se han portado mal” reciban muchos regalos, mientras que ellos, aun habiéndose esforzado por portarse bien, tal vez no reciben lo que esperaban», considera Tarrés.

¿Una recompensa material?

Es difícil no caer en el materialismo cuando vivimos rodeados de estímulos constantes que nos empujan a ello. «Sí, a veces se nos va de las manos y compramos en exceso, en un contexto social que fomenta la compra impulsiva y la idea de que más es mejor», lamenta Tarrés. Gusta mucho ver la cara de ilusión de los pequeños cuando abren regalos. «Y es comprensible que queramos que los Reyes Magos les traigan todo cuanto piden y más. Sin embargo, conviene preguntarnos qué función cumple el regalo y qué recuerdo queremos que el niño conserve de estos días. Cuando hay demasiado, el valor emocional se diluye y el disfrute se dispersa». La psicóloga recomienda pensar y valorar las compras en estas fechas. «Un regalo pensado, ajustado a su momento evolutivo y acompañado de tiempo y presencia, suele tener un impacto mucho más significativo», opina Tarrés.

Portarse bien no debe ser sinónimo de más regalos. «Senón por respecto, coidar dos demais e asumir responsabilidades. Deste xeito, a motivación procede do propio comportamento e non do medo nin da expectativa de obter unha recompensa», remarca Martín. Melchor, Gaspar y Baltasar no solo se fijan en lo material. «Os Reis Magos tamén poden deixar unha breve carta recoñecendo avances dos rapaces, cousas boas que fixeron e sinalando con agarimo aquelas nas que se pode mellorar. Poden centrarse nas condutas positivas, en lugar de aquelas negativas, que nos molesta ou desagradable para as persoas adultas», amplía.

Lloros y angustia en la cabalgata, la otra realidad

La cabalgata de Reyes está pensada para ser un momento mágico tanto para los niños, como para muchos adultos. «Pero tamén pode suceder que algúns nenos e nenas non a sintan do mesmo xeito. As aglomeracións, o ruído, a presenza de personaxes pouco habituais, empurróns para coller os caramelos e o medo a perder a súa familia de vista poden resultar experiencias inquietantes e xerar incomodidade ou rexeitamento. Incluso poden evitar asistir se gardan lembranzas pouco agradables doutros anos», reflexiona la miembro del COPG. «Cuando un niño llora o se niega a acercarse, a sentarse o a entregar la carta, lo más importante es mantener la calma. Mostrar disgusto, decepción o insistir en exceso solo aumenta su malestar y refuerza la idea de que debería hacer algo que le genera miedo», concuerda Tarrés.

Pero como adultos, se puede ayudar a gestionar ese miedo. «Acompañar en estos casos significa escuchar y respetar su vivencia: validar su miedo, transmitirle seguridad con palabras y gestos y no forzar la situación. Podemos intentarlo una vez, anticipar lo que va a pasar u ofrecer alternativas, pero si el niño no quiere, es importante saber respetar su rechazo», comenta Tarrés.

Ante todo, no conviene forzar la participación del niño si no le apetece. «O que realmente importa é respectar os seus sentimentos, buscar alternativas que lles resulten agradables e manter a ilusión destas datas sen exercer presión, permitindo que cada quen goce do Nadal ao seu propio ritmo, porque a verdadeira maxia está en sentirse escoitado, acompañado e seguro dentro da familia», concluye Martín.

 

Consellos para unhas vacacións saudables

Consellos para unhas vacacións saudables

Colaboración nun artigo coa periodista C. MARTÍNEZ para La Voz de Galicia sobre consellos vacacionais.

EXTRACTO DO ARTIGO:

Dúas expertas propoñen, para gozar do Nadal ao máximo sen esgotar as enerxías, actividades como un retiro dixital ou darlles máis valor ás nosas tradicións

C.MARTINEZ
17 dic 2025 . Actualizado a las 09:07 h.

Dentro duns días comezan as vacacións de Nadal. Un período festivo que implica tempo libre para saír da rutina e gozar. «Non a todas as persoas lles encantan estas festas, e non pasa nada», afirma Conxita López, mestra e membro do Colexio Oficial de Psicoloxía de Galicia (COPG).

Menos «scroll» infinito

«A televisión e as redes énchense de anuncios, mensaxes perfectas e moito brillo. E pode parecer que todo o mundo ten que ser feliz, mercar cousas ou vivir un Nadal de película, pero non é así» , remarca a profesional. Se notas que todo ese ruído te angustia, aconséllache que poñas un límite: «Menos scroll infinito e máis tempo real».

O Nadal, guste máis ou menos, ten algo bo: o tempo libre. Por iso, López propón un retiro dixital, desconectar do móbil. «Primeiro podes probar uns minutos sen pantallas, logo unha hora e, se te animas, un día enteiro». E con ese tempo que xa non dedicas á telefonía, prestar atención aos teus. «Pasa tempo cos avós, escoita historias que non saen en ningún libro. Xoga en grupo, pasea pola natureza ou visita a xente que queres».

E as tarefas escolares?

A psicóloga considera que tamén podes aproveitar para poñerte ao día con algunha tarefa escolar, pero puntualiza: «Sen estrés. Son vacacións, non un maratón». É dicir, que estas non supoñan todo o tempo libre das túas vacacións de Nadal.

Cóidate!

Para seguir con enerxía durante todas as vacacións, lembra coidarte. «Aproveitar para durmir ben, saír a airearte e comer con calma: cousas simples que axudan a manterse activo para facer plans», di López. Unhas pautas que subliña Rosaura Leis, catedrática de Pediatría e doutora no Hospital Clínico Universitario de Santiago (CHUS). «A saúde iníciase dende os primeiros anos de vida. Por tanto, a elección de estilo de vida que se faga agora será fundamental incluso para cando sexades maiores. Estas vacacións son boas para aproveitar para facer actividade física, durmir ben e coidar a alimentación», amplía.

Pon en valor a tradición

«É momento de recuperar a nosa cultura gastronómica, que é saudable e sostible. As familias, en xeral, estamos deixando de lado esta dieta por outras ricas en alimentos precociñados, azucre e graxas transaturadas», afirma Leis.

Os mellores mestres desa dieta, que se denomina atlántica pola nosa situación xeográfica, son os nosos maiores. «A dieta dos avós é saúde para nós», engade a catedrática de Pediatría. Por iso, axuda á familia preparando as típicas comidas de Nadal e propón pratos, como unha coliflor con patacas cocidas e bacallau. Puideches degustalo nalgunha ocasión? «É un prato moi bo no aspecto nutricional porque o peixe é fonte de omega 3», amplía Leis. Acórdate, iso si, de comer con moderación. «Soen ser días nos que as comidas duran moito tempo, copiosas, polo que é importante elixir un tamaño de ración adecuado».

Aceptas un reto?

López considera que, «se che vai o espírito rebelde», podes coller un catálogo de xoguetes e crear contraanuncios de Nadal. Tamén che anima a lanzarte a novos retos, como a papiroflexia, resolver pasatempos ou traballos manuais. «Rétate: cada día algo novo. Unha pequena misión diaria pode facer as túas máis divertidas. E xa que estamos, internet está chea de titoriais para aprender case que de todo: cociña, malabarismos, nós mariñeiros e incluso trucos coa bicicleta», suxire. O obxectivo é que ao acabar o día sintas que gozaches da xornada.

Un resumo do que podes facer

  1. Un retiro dixital. Conxita López recomenda desconectar do móbil uns minutos, unha hora… Poderías pasar un día sen el? «Menos “scroll” infinito e máis tempo real», di.
  2. Goza do tempo libre. O tempo libre, que de seguro que terás ao deixar o móbil a un lado, utilízao para estar cos teus, para xogar, facer exercicio, unha excursión pola natureza ou paseos.
  3. Durmir e comer. Para ter enerxía, non te esquezas de descansar o suficiente. Podes aproveitar estes días para non madrugar. E goza na mesa, pero con moderación: ollo coas comidas copiosas!
  4. Aprende tradición. Pasa tempo coas persoas maiores. Elas son as mellores mestras das tradicións que implican estas festas. E ten en mente isto: a dieta dos avós e saúde para nós.
  5. Rétate cada día. Podes lanzarte a novos retos cada día, unha pequena misión diaria para facer as vacacións máis divertidas: aprender novas habilidades, resolver pasatempos, traballos manuais. Goza!

 

Energía en vena

Energía en vena

Colaboración nun artigo coa periodista Nuria Safont para a revista Hola! sobre os valores fundamentais da vida e as relacións persoais.

EXTRACTO DO ARTIGO:

Nuria Roca comparte este valor fundamental en su vida y lo describe así: “Energía en vena”

La presentadora ha publicado recientemente un post en Instagram en la que comparte algo de su vida que le llena de energía

Nuria Safont
8 de agosto de 2025 – 15:08 CEST

“Energía en vena”, ha escrito Nuria Roca en su perfil de Instagram junto a una imagen en la que se la ve disfrutando de un día con amigos. Y no hay mejor forma de describir lo que se siente cuando compartes tiempo con personas a las que quieres, aquellas con las que no hace falta fingir, con las que todo fluye, con las que basta una mirada para entenderse.

Porque la amistad, cuando es sana, no solo acompaña: revitaliza, sostiene y transforma. Es una fuente de equilibrio emocional que nos ayuda a relativizar los problemas, a reencontrarnos con nosotras mismas y a sentirnos vistas tal y como somos. Pero no se trata de tener muchos amigos, sino de saber elegirlos bien. Las personas con las que decides compartir tu tiempo tienen un impacto directo en tu bienestar, tu autoestima y tu manera de enfrentarte a la vida.

Por eso, rodearte de quienes te suman —los que te impulsan, los que celebran tus logros sin competir, los que están cuando no brillas— es una de las decisiones más importantes que puedes tomar. No se trata de cantidad, sino de calidad. Porque cuando te rodeas bien, todo cambia: hay más calma, más alegría, más sentido. Lo que antes pesaba, ahora se lleva mejor. Y la vida, simplemente, sabe más a vida.

Hablamos con Conxita López Martín, psicoterapeuta familiar, psicóloga sanitaria colegiada y maestra, sobre por qué es tan importante tener buenos amigos, la conveniencia de elegir bien a las personas que te rodean y qué hacer cuando sientes que una relación deja de hacerte bien. Porque sí, también en la amistad hay vínculos que desgastan, y aprender a reconocerlos (y soltar) es tan importante como saber construir los que te hacen crecer.

¿Por qué es tan importante la amistad en la edad adulta?

“Desde la psicología y el enfoque sistémico, la amistad entre personas adultas es una pieza fundamental del entramado de relaciones que conforman nuestra vida y que nos ayudan a enfrentar las situaciones que se presentan”, explica Conxita López Martín.

Las amistades —señala— forman parte de redes más amplias, que incluyen la familia, el trabajo o la comunidad, y todas esas conexiones se influyen entre sí. “La amistad es mucho más que compartir momentos; es un verdadero sostén emocional que regula lo que sentimos, nos cuida y nos valida. En los momentos difíciles, buscamos a esas personas que nos escuchan de verdad, que están presentes y nos ofrecen otra mirada, diferente a la que podemos recibir de la familia o la pareja”.

Además, apunta algo muy revelador: “En las amistades, la persona muestra partes de sí misma que a veces no emergen en las relaciones familiares. Son espacios para experimentar roles, valores y formas de relación. Y eso influye en la construcción de la identidad y el sentido de pertenencia”.

López Martín también recuerda que la amistad no es algo estático: “Es un proceso vivo, dinámico y compartido. Se va tejiendo entre las personas, y lo que una aporta influye en la otra, y viceversa”. Hoy en día, incluso, el concepto de amistad se ha ampliado: “Su forma y significado cambian a lo largo de la vida y según el contexto cultural. Ahora también se construye en entornos a distancia, híbridos o completamente virtuales, donde se puede compartir intimidad y apoyo sin haber coincidido cara a cara”.

¿Cuáles son las características de una buena amistad?

Para que una relación de amistad sea saludable, deben darse ciertos elementos clave. Según la experta, una buena amistad es un vínculo estable, duradero, recíproco y flexible, que se adapta a las necesidades de cada persona según su momento vital.

“Es un espacio seguro donde podemos ser auténticos, mostrar quiénes somos realmente y expresar pensamientos y emociones con libertad, sin miedo a ser juzgadas”, destaca. Un entorno donde se construyen relatos compartidos que ayudan a entendernos y a crecer.

Pero además, una buena amistad debería integrarse de forma saludable con el resto de nuestras relaciones. “Por ejemplo, si una persona está en una relación de pareja tóxica o maltratadora, la amistad puede jugar un papel fundamental de alerta y protección. En esos casos, puede que la amistad no se integre con ese vínculo dañino, pero sí sea quien nos ayude a ver dónde estamos y cómo salir de esa situación”.

¿Cómo identificar una amistad tóxica?

No todas las relaciones nos hacen bien. Y aunque la palabra “tóxica” se usa con frecuencia, no siempre sabemos identificar cuándo estamos dentro de una. Conxita López Martín lo explica con claridad: “Una amistad tóxica es aquella que genera malestar y tiene un impacto negativo en nuestro bienestar emocional”.

Este tipo de relaciones suelen estar marcadas por la manipulación, el control o la exigencia de exclusividad. “A diferencia de una amistad verdadera, estas personas actúan en su propio beneficio. Suelen ser absorbentes y producen un gran desgaste emocional”.

Reconocerlas no es tan fácil. “A menudo confundimos su interés hacia la otra persona con su presencia permanente, incluyendo el contacto constante a través de redes sociales. Pero su compañía no nos alivia: nos agota”, señala.

Ante esto, la recomendación es clara: “Para liberarse de este tipo de relación es importante establecer límites, tomar distancia e incluso finalizar el contacto. Y si es necesario, buscar apoyo en otras amistades o en profesionales, como los psicoterapeutas familiares”.

¿Por qué a veces cuesta tanto construir una red de amistades sólida?

A muchas personas adultas les cuesta ampliar o renovar su círculo social. La psicoterapeuta señala que las dificultades para establecer amistades sólidas pueden tener origen en la historia personal o en el funcionamiento de otras áreas de la vida. “Por eso, un primer paso puede ser fortalecer relaciones con personas ya conocidas, aunque no sean amistades aún”, sugiere.

También anima a buscar espacios compartidos, actividades o entornos donde haya posibilidad de conectar con personas afines. “El hecho de participar en contextos presenciales aumenta las posibilidades de forjar nuevas relaciones, que con el tiempo pueden convertirse en amistades”.

Y no olvida un aspecto clave: “Trabajar habilidades como la comunicación, la confianza y la gestión de límites es fundamental para que esas nuevas amistades puedan crecer y mantenerse en el tiempo”.

En cuanto a las redes sociales y el entorno digital, reconoce su potencial para conectar, pero advierte: “Hoy en día, las plataformas digitales abren nuevas formas de relación, incluso con personas a las que no conocemos en persona. Pero es importante aprender a manejar bien este tipo de vínculos para que sean sanos y auténticos”.

En este sentido, las relaciones digitales pueden convertirse en amistades reales, pero hay que tener cuidado. A veces son vínculos superficiales o basados en apariencias e incluso engaños, por eso es importante no idealizar conexiones que solo existen en línea. Por otro lado, aunque la inteligencia artificial puede acompañarnos y generar cierta interacción —por ejemplo, en plataformas como WhatsApp o Telegram—, nunca podrá reemplazar la profundidad, el cariño y el apoyo genuino que solo una amistad humana auténtica nos ofrece.

Cuidar bien las relaciones

En definitiva, la amistad es un pilar invisible que sostiene nuestra vida emocional y social, sin el cual nada sería igual. Las amistades forman parte de una red de relaciones que nos acompañan en los momentos felices y también en los difíciles, ayudándonos a crecer y a adaptarnos. Cuidar esas amistades es cuidar esa red de apoyo que nos sostiene en un mundo que cambia rápido y está cada vez más conectado digitalmente.

La amistad sigue siendo ese refugio auténtico donde encontramos cuidado y verdad. Como dice un refrán africano, “si quieres llegar rápido, camina solo; pero si quieres llegar lejos, camina acompañado”. La amistad es ese acompañamiento que nos sostiene, nos impulsa a crecer y nos ayuda a superar juntos los retos con fuerza y resiliencia.

A angustia do apagamento: como xestionar as emocións e a psicoloxía no medio dunha crise

A angustia do apagamento: como xestionar as emocións e a psicoloxía no medio dunha crise

Colaboración nun artigo de Moncho Mariño para galiciaconfidencial.com sobre a situacion vivida durante o apagamento do luns 28 de abril.

EXTRACTO DO ARTIGO:

Conxita López é membro da comisión de coordinación do GIPCE. Este grupo de psicólogos e psicólogas do Colexio Oficial de Psicoloxía de Galicia asinou un convenio coa Xunta de Galicia en 1997, aínda que comezaron en 1996 cos movementos sísmicos en Lugo e Ourense de 1996 co nome Grupo de Protección Civil. Diante disto, e logo de moitos anos con experiencia, a pregunta sae por ela mesma: “que facemos nun momento así?”.

“Ante todo, comprensión, comprender o que está sucedendo e buscar a maneira de adaptarse” di Conxita López. A falta de electricidade ía supoñer unha dor de cabeza ou crear ansiedade sobre todo en adolescentes afeitos e afeitas como están ao esaxerado úso do móbil ou celular. E de súpeto, os máis novos comezaron a adaptarse: “amigas dicían que estaban vendo adolescentes lendo un libro”, en Redondela os máis novos xuntábanse nos parques ou na praia, isto mostraba que os nosos mozos e mozas non perderon a habilidade de interrelacionarse sen usar os teléfonos móbiles.

A calma é esencial, é doado dicilo, mais cando toda a axenda, as viaxes programadas, as tarefas para manter en marcha a maquinaria do día a día quedan interrompidas sen aviso, que ocorre? O caos. Ante a falta de control as persoas sentímonos desamparadas, impotentes e buscamos unha resposta inmediata que nos dea unha solución. Mais, que aconteceu o día 28 para que non houbese unha concatenación de disturbios, intervencións policiais, de equipos sanitarios, etc?

“Cando sabemos quen ou que é o culpable encéndese a ira” di López. Mentres, cando non hai un culpable definido, cando a “alteración da orde” está motivada por algo que nós non podemos controlar, (a falta de luz) as persoas resígnanse, buscan alternativas ou esperan unha solución. E se o apagamento durase unha semana? “Sería moi duro, mais acabariamos adaptándonos”. Algo así aconteceu co peche durante a COVID, ninguén nunca até aquel momento pensou nun peche mundial da poboación para frear as consecuencias do virus “e estivemos tres meses nas nosas casas”.

Por que os nenos se portan peor con mamá e papá?

Por que os nenos se portan peor con mamá e papá?

Colaboración nun artigo de Alba Prada Estévez para El Correo Gallego sobre este tema tan recorrente nas familias. A clave está na teoría do apego: os cativos e as cativas séntense seguros/as coas súas figuras de referencia e con elas poden permitirse explorar límites e expresar as súas emocións.

A previsibilidade das figuras de apego, o seu amor incondicional, a busca de validación fóra da casa e a necesidade de encaixar explican por que o comportamento cambia segundo o contexto. A educación emocional e unhas normas claras axudan a xestionar esta realidade.